Unveiling the world of integrative medicine

Η αυξημένη αρτηριακή πίεση, αλλιώς υπέρταση, είναι μαζί με το κάπνισμα οι δύο σημαντικότεροι παράγοντες κινδύνου για καρδιαγγειακά επεισόδια και ευθύνεται για υψηλά ποσοστά νοσηρότητας, θνησιμότητας και πολυφαρμακίας παγκοσμίως. Συχνά η αρτηριακή πίεση είναι δύσκολο να ελεγχθεί με ένα φαρμακευτικό σκεύασμα, οπότε κατά την πορεία της νόσου προστίθενται επιπλέον φάρμακα με αποτέλεσμα και την εμφάνιση περισσότερων ανεπιθύμητων ενεργειών όπως οξεία νεφρική βλάβη, ηλεκτρολυτικές διαταραχές, ορθοστατική υπόταση, οιδήματα κάτω άκρων, ξηρός βήχας αναλόγως αγωγής.

Πρωταρχικός στόχος είναι να καθορίσουμε πιθανούς εκλυτικούς παράγοντες που τροφοδοτούν το φαινόμενο της αυξημένης αρτηριακής πίεσης και να τους τροποποιήσουμε:

• Έλεγχος βάρους σώματος, με στόχο δείκτη μάζα σώματος BMI 18.5-25. Φυσιολογικοποίηση του βάρους σε υπέρβαρα ή παχύσαρκα άτομα μπορεί να μειώσει την συστολική («μεγάλη») πίεση >15 μονάδες και την διαστολική («μικρή») πίεση >10μονάδες
• Αερόβια άσκηση. Η ειδική μονάδα υπηρεσιών πρόληψης Ηνωμένων Πολιτειών (S. Preventive Services Task Force USPSTF) και το Αμερικάνικο Κολλέγιο Καρδιολόγων στις κατευθυντήριες οδηγίες έχουν ενσωματώσει την μέτριας έντασης άσκηση 150λεπτά / βδομάδα, ήτοι 30 λεπτά γρήγορο περπάτημα τουλάχιστον 5 ημέρες την εβδομάδα. Αυτή η αλλαγή στην καθημερινότητα μας μπορεί να μειώσει την συστολική πίεση κατά 10 μονάδες
• Διατροφή χαμηλή σε αλάτι (χλωριούχο νάτριο), πλούσια σε κάλιο, μαγνήσιο. Η δημοφιλής DASH diet η οποία πρακτικά είναι μια παραλλαγή της διαχρονικής μεσογειακής διατροφής αφορά στην κατανάλωση τροφών που κυρίως συμπεριλαμβάνουν πράσινα λαχανικά, σιτηρά ολικής άλεσης, όσπρια, γαλακτοκομικά χαμηλών λιπαρών, ψάρια. Συνδυάζοντας χαμηλή πρόσληψη νατρίου και δίαιτα DASH μπορούμε να επιτύχουμε μείωση μέχρι και 15 μονάδες της συστολικής πίεσης.
• Διακοπή καπνίσματος και μείωση του stress. Κοινός παρονομαστής των δύο είναι η αύξηση των κατεχολαμινών στην κυκλοφορία αλλά και η ταχυκαρδία, παράγοντες που οδηγούν σε υπεροχή του συμπαθητικού τόνου του νευρικού συστήματος και κατ’επέκταση αύξηση της αρτηριακής πίεσης. Διάφορες τεχνικές χαλάρωσης, βιοανάδραση, ασκήσεις διαφραγματικής αναπνοής έχουν  αποδείξει σημαντική οφέλη στην μείωση της αρτηριακής πίεσης.

Υπάρχουν τροφές που έχει φανεί ότι μπορούν να βοηθήσουν στην μείωση της αρτηριακής πίεσης?

Το σέλερι, το κρεμμύδι και το σκόρδο έχει φανεί από πολλές μελέτες να προάγουν την περιφερική αγγειοδιαστολή και να αποτρέπουν την βλάβη του ενδοθηλίου. Ειδικά το σκόρδο υπάρχει και σε φαρμακευτικό σκεύασμα με τη μορφή της αλλισίνης 1.3% που είναι η δραστική ουσία, οπότε με βάση τη βιβλιογραφία συνιστώνται δόσεις 7.8-11.7 mg αλλισίνης ή 1.8-2.7 γρ. ωμό σκόρδο. Η δράση του ξεκινά μετά τις 2-3 εβδομάδες. Δεν προκαλεί σοβαρές ανεπιθύμητες ενέργειες πλην περιστασιακά την εμφάνιση ήπιων στομαχικών ενολημάτων και αλληλεπιδράσεων με αντιαιμοπεταλιακά και αντιπηκτικά φάρμακα όπως είναι η ασπιρίνη και τα κουμαρινικά αντιπηκτικά.  

Για το ζήτημα της καφείνης δεν έχει ακόμα δοθεί οριστική απάντηση καθώς υπάρχουν μελέτες όπου φαίνεται μεν μια παροδική αύξηση της αρτηριακής πίεσης μετά την κατανάλωση καφέ, σε μακροχρόνια ωστόσο σταθερή κατανάλωση μάλλον δεν επηρεάζεται η αρτηριακή πίεση ή επηρεάζεται με τάση μείωσης.

Υπάρχουν βιταμίνες και φυτικά σκευάσματα που έχουν αποδεδειγμένα αγγειο-προστατευτικά οφέλη?

Το συνένζυμο Q10, επίσης γνωστό ως ουβικουινόνη, είναι ενδογενές απαραίτητο στοιχείο των κυττάρων μας και συγκεκριμένα του μιτοχονδρίου που λειτουργεί σαν ενεργειακός διακόπτης και ρυθμιστής του οξειδωτικού στρες. Μια σημαντική μετα-ανάλυση απέδειξε σημαντικά οφέλη του Q10 σε δόση 150-225mg ημερησίως ταυτόχρονα με άλλα αντιϋπερτασικά φάρμακα, και μάλιστα πολλοί ασθενείς έφτασαν στο σημείο να διακόψουν την λοιπή αγωγή τους μετά από κάποιους μήνες. Ακόμα δεν έχει αποσαφηνιστεί με ποιο τρόπο επακριβώς μειώνει την αρτηριακή πίεση, ωστόσο φαίνεται πως διορθώνει κάποια μεταβολική ανωμαλία των ενδοθηλιακών κυττάρων, αυξάνει την αντοχή στην οξειδωτική βλάβη και επιτρέπει μεγαλύτερη αγγειοδιαστολή. Η έναρξη δράσης του Q10 ξεκινά τουλάχιστον 2-3 βδομάδες μετά την έναρξη χορήγησης και οι ανεπιθύμητες ενέργειες του δεν είναι συχνές, ενώ περιλαμβάνουν γαστρεντερολογικά ενοχλήματα και πτώση της αρτηριακής πίεσης.

Η ελιά και συγκεκριμένα τα φύλλα της έχουν δειχθεί πως μειώνουν την αρτηριακή πίεση. Τα δραστικά συστατικά ολευρωπεΐνη, ολεασίνη και ολεανολικό οξύ που περιέχονται στα φύλλα δρουν αφενός σαν ισχυροί φυσικοί αναστολείς διαύλων ασβεστίου (όπως π.χ. τα φάρμακα Manyper, Amlopen, Lercadip) και αφετέρου έχουν αντιοξειδωτικό δυναμικό προστατεύοντας έτσι το αγγειακό ενδοθήλιο. Το εκχύλισμα από φύλλα ελιάς συνήθως χρησιμοποιείται ως 16-24% ολευρωπεΐνη 500mg δύο φορές την ημέρα και έχει ισχύ παρόμοια με τα γνωστά αντιϋπερτασικά φάρμακα κατηγορίας αΜΕΑ.   

Τέλος, σημαντικό όφελος έχει δειχθεί και για τον ιβίσκο (Hibiscus sabdariffa) όπου σε κλινικές μελέτες μείωσε την συστολική και διαστολική αρτηριακή πίεση κατά 10%, σχεδόν όσο η λισινοπρίλη, ένα κοινό αντιϋπερτασικό φάρμακο. Συνήθης δόση είναι εκχυλίσματα-αφεψήματα που παρέχουν 10-20mg ανθοκυανιδίνες (οι δραστικές ουσίες) ημερησίως. Προσοχή απαιτείται σε άτομα που λαμβάνουν μη στεροειδή αντιφλεγμονώδη φάρμακα (π.χ. Voltaren, Brufen, Xefo) και αντιδιαβητική αγωγή, καθώς μπορεί να υπάρχει αλληλεπίδραση με τον ιβίσκο.  

*να σημειώσουμε πως για όλα τα φυτικά και βοτανικά παρασκευάσματα χρειάζεται μεγάλη προσοχή σε νεφρική ανεπάρκεια, ηπατοπάθεια, κύηση και γαλουχία, ενώ ο γενικός κανόνας είναι πως σε αυτούς τους ασθενείς αντενδείκνυνται πλην ελαχίστων εξαιρέσεων.

Έχω αυξημένη αρτηριακή πίεση, ποιους άλλους παράγοντες καρδιαγγειακής υγείας πρέπει να ελέγξω?

Πέρα από τους κλασικούς risk factors που περιλαμβάνουν την δυσλιπιδαιμία, τον διαβήτη, το κάπνισμα, το υψηλό ΒΜΙ και την έλλειψη άσκησης, πρόσφατες μελέτες έχουν αναδείξει τον ρόλο επιπλέον παραγόντων:

Οξειδωμένη LDL (oxLDL) – αποτελεί την οξειδωμένη μορφή της «κακής» LDL χοληστερόλης και πρακτικά αυτό είναι το ένοχο μόριο που σηματοδοτεί την έναρξη της αθηρωματικής νόσου και της βλάβης των αγγείων

Λιποπρωτεϊνική φωσφολιπάση Α2 (PLAC test)- τα επίπεδα της αυξάνονται όσο αυξάνεται η εναπόθεση LDL στα τοιχώματα των αγγείων και αντανακλά το μέγεθος της φλεγμονής στις αρτηρίες και μάλιστα την πιθανότητα ρήξης της αθηρωματικής πλάκας

ADMA (ασύμμετρη διμεθυλαργινίνη)- αναστέλλει την σύνθεση ΝΟ (μονοξειδίου του αζώτου) το οποίο έχει κομβικό ρόλο στην υγεία του ενδοθηλίου καθώς λειτουργεί ως αγγειοδιασταλτικό, αναστέλλει την συσσώρευση αιμοπεταλίων και χοληστερόλης στο τοίχωμα. Αυξημένα επίπεδα ΑDMA σχετίζονται με υπέρταση, νεφρική ανεπάρκεια, διαβήτη, περιφερική αρτηριοπάθεια, αυξημένα καρδιαγγειακά συμβάματα και καρδιαγγειακή θνησιμότητα

Συνοψίζοντας, βλέπουμε πως υπάρχουν αρκετά δεδομένα για την αρχική αντιμετώπιση της υπέρτασης με όσο το δυνατόν φυσικό τρόπο, αποφεύγοντας την έναρξη εντατικοποιημένης φαρμακευτικής αγωγής. Φυσικά, υπάρχουν κατηγορίες ασθενών όπου η άμεση χορήγηση φαρμακευτικών σκευασμάτων (π.χ. τύπου αΜΕΑ, β-ανταγωνιστές) είναι επιβεβλημένη βάσει πρωτοκόλλου, καθώς αποδεδειγμένα έχει αυξήσει την επιβίωση, για παράδειγμα μετά από οξύ έμφραγμα του μυοκαρδίου. Πάντως, η εφαρμογή ορισμένων βασικών διαιτολογικών αρχών και η εξατομικευμένη χρήση φυτικών σκευασμάτων σε πολλές περιπτώσεις μπορεί να είναι αρκετά για τον έλεγχο της αρτηριακής πίεσης και την μείωση του καρδιαγγειακού κινδύνου.

Garlic for hypertension: A systematic review and meta-analysis of randomized controlled trials. Xiong XJ, Wang PQ, Li SJ, Li XK, Zhang YQ, Wang J. Phytomedicine. 2015 Mar 15;22(3):352-61. doi: 10.1016/j.phymed.2014.12.013. Epub 2015 Feb 4. PMID: 25837272

Coenzyme Q10 in the treatment of hypertension: a meta-analysis of the clinical trials. Rosenfeldt FL, Haas SJ, Krum H, Hadj A, Ng K, Leong JY, Watts GF. J Hum Hypertens. 2007 Apr;21(4):297-306. doi: 10.1038/sj.jhh.1002138. Epub 2007 Feb 8. PMID: 17287847

Hibiscus sabdariffa L. - a phytochemical and pharmacological review. Da-Costa-Rocha I, et al. Food Chem. 2014. PMID: 25038696

An evidence-based appraisal of complementary and alternative medicine strategies for the management of hypertension. Lattanzio M, Weir MR. J Hypertens. 2020 Aug;38(8):1412-1419. doi: 10.1097/HJH.0000000000002433. PMID: 32618883

Olive (Olea europaea) leaf extract effective in patients with stage-1 hypertension: comparison with Captopril. Susalit E, Agus N, Effendi I, Tjandrawinata RR, Nofiarny D, Perrinjaquet-Moccetti T, Verbruggen M. Phytomedicine. 2011 Feb 15;18(4):251-8. doi: 10.1016/j.phymed.2010.08.016. Epub 2010 Oct 30. PMID: 21036583

Άσκηση και νευροεκφύλιση

Νέα μελέτη δημοσιευμένη στο διεθνές περιοδικό υψηλής απήχησης “The Journal of Physiology” δείχνει πως μια σύντομη αλλά έντονη σωματική άσκηση είναι αρκετή για να προστατεύσει τον εγκέφαλο από νευροεκφυλιστικά νοσήματα και να επιβραδύνει την γήρανση των νευρικών κυττάρων. Συγκεκριμένα, 6 λεπτά γρήγορης ποδηλασίας ήταν αρκετά για να αυξήσουν την παραγωγή μια ειδικής πρωτείνης γνωστής ως BDNF (brain-derived neurotrophic factor). Το παραπάνω μόριο είναι υπεύθυνο για την ικανότητα του εγκεφάλου να δημιουργεί νέες συνδέσεις και κατ’επέκταση παίζει καθοριστικό ρόλο σε όλες τις ανώτερες νοητικές λειτουργίες, μνήμη, μάθηση, εκτελεστική ικανότητα. Προηγούμενες μελέτες απέτυχαν φαρμακευτικά να αυξήσουν τα επίπεδα του BDNF και να ενισχύσουν την γνωσιακή ικανότητα σε πειραματόζωα, οπότε η έρευνα έχει στραφεί σε μη φαρμακευτικούς τρόπους ενίσχυσης του BDNF.  Η επιστημονική ομάδα μελέτησε την επίδραση ήπιας δραστηριότητας (χαμηλής έντασης ποδηλασία για 90 λεπτά) και έντονης άσκησης (6 λεπτά υψηλής έντασης ποδηλασία) και διαπίστωσε τετραπλάσια αύξηση στα επίπεδα της πρωτείνης συγκριτικά με καμία ή με ήπια δραστηριότητα. Η παραπάνω εργασία έρχεται να προστεθεί σε πληθώρα άλλων οι οποίες επιβεβαιώνουν τα οφέλη της άσκησης στην πνευματική διαύγεια, στην διατήρηση της μνήμης, στην διάθεση και την καταθλιπτική συνδρομή, τον ποιοτικό ύπνο και τις αγχώδεις διαταραχές. Εν γένει, η άσκηση επιβραδύνει το βιολογικό ρολόι και την γήρανση τόσο σε επίπεδο νευρικού συστήματος όσο και συστηματικά, μειώνοντας την φλεγμονώδη απόκριση του οργανισμού, αυξάνοντας την αντοχή των κυττάρων σε κάθε είδους stress, προστατεύει το καρδιοαγγειακό σύστημα, μειώνει την αντοχή στην ινσουλίνη και βοηθά καθοριστικά στην μεταβολική υγεία. Η άσκηση αποτελεί μία από τις πιο καθοριστικές παρεμβάσεις για μακροζωία, καθώς έχει φανεί πως ήπια άσκηση 100-150 λεπτών εβδομαδιαία παρατείνει την επιβίωση τουλάχιστον 3 χρόνια ανεξάρτητα από οποιαδήποτε άλλη συνήθεια του ατόμου. Παράλληλα, 5 λεπτά ασκήσεις ενδυνάμωσης ημερησίως αρκούν για τον γηριατρικό ευπαθή οργανισμό ώστε να αυξήσει ή να διατηρήσει την μυική μάζα και να αποφευχθούν πτώσεις στο έδαφος και συνακόλουθες νοσηλείες και συννοσηρότητες. Τέλος, ήπια άσκηση 11λεπτών ημερησίως αρκούν για να μειωθούν οι νοσηλείες και η θνητότητα για τον γηριατρικό πληθυσμό και ταυτόχρονα να επιτευχθεί καλύτερη ποιότητα ζωής.

The protective role of exercise against age-related neurodegeneration. Sujkowski A, Hong L, Wessells RJ, Todi SV. Ageing Res Rev. 2022 Feb;74:101543. doi: 10.1016/j.arr.2021.101543.

Training for Longevity: The Reverse J-Curve for Exercise. O'Keefe EL, Torres-Acosta N, O'Keefe JH, Lavie CJ. Mo Med. 2020 Jul-Aug;117(4):355-361.

Joint associations of accelero-meter measured physical activity and sedentary time with all-cause mortality: a harmonised meta-analysis in more than 44 000 middle-aged and older individuals. Ekelund U, Tarp J, Fagerland MW, Johannessen JS, Hansen BH, Jefferis BJ, Whincup PH, Diaz KM, Hooker S, Howard VJ, Chernofsky A, Larson MG, Spartano N, Vasan RS, Dohrn IM, Hagströmer M, Edwardson C, Yates T, Shiroma EJ, Dempsey P, Wijndaele K, Anderssen SA, Lee IM. Br J Sports Med. 2020 Dec;54(24):1499-1506. doi: 10.1136/bjsports-2020-103270.